Có tuổi rồi, hơn 60! Tóc bạc trắng mà ông Nguyễn Văn Thành - Chủ cơ sở Tây Đô (TP. Thanh Hóa) vẫn nhiều lần mang tiếng là dại! Cái "dại" của ông quả là đặc biệt: mê địa chất, dù "nghề tay phải" của ông là làm truyền hình. Ông là người đầu tiên ở Việt Nam phát hiện ra đá Spac băng đảo và chế tạo thành công Bentonite - một loại bột siêu mịn chống sụt lở thành vách trong công nghệ khoan cọc nhồi...

Kiên nhẫn sẽ thắng!

Thuở còn tráng niên, ông Thành gắn bó với 2 niềm say mê: làm ở đài phát thanh truyền hình Thanh Hóa và "lúc nào cũng cắm mặt xuống đất làm bạn với địa chất". Mới về hưu (năm 1989), nghỉ chưa đầy tuần, ông đã đâm đầu đi làm cái việc "húc đầu vào đá": tìm kiếm đá Spac băng đảo. Lần ấy, có người đưa cho ông một mẩu đá, nhìn bề ngoài có khác gì mảnh thủy tinh vứt đi. Mang về nhà, ông sướng mê, chính nó là đá Spac băng đảo, thứ đá quý mà Việt Nam chưa từng thấy hiện diện. Vội vàng điện ra cho ông Ngô Thế Học (lúc đó là Giám đốc Công ty Vàng bạc đá quý Việt Nam), nhưng ông Thanh nhận được ngay gáo nước lạnh: "Ở Việt Nam làm gì có loại đá này". Ông quyết tâm chứng minh ngược lại. Spac băng đảo ở Việt Nam không có thì tài liệu trong nước cũng không có. Ông lại phải lấy tài liệu của nước ngoài về thuê người dịch. Suốt từ năm 1989 đến 1996, ông Thành cùng cậu con trai lớn lang thang khắp nơi có địa hình, địa chất "như trong sách nói" để tìm loại đá này. Cũng may cho ông Thành, vợ ông lại hết sức tin tưởng vào việc "húc vào đá" của chồng. Chiếc xe máy, chiếc TV - những vật dụng cuối cùng trong gia đình được đem ra bán, bà cũng chẳng một lời than thở.

Cuối cùng, sau gần 10 năm tìm kiếm, ông Thành cũng đã chạm được vào viên đá mơ ước trên vách núi xã Phúc Đằng - Như Thanh. Không có thiết bị chuyên dụng, những ngày đầu ông Thành và con trai phải dùng thiết bị tự chế để khai thác đá. Do cấu tạo đặc biệt, xung quanh khối đá Spac băng đảo có một lớp bảo vệ rắn hơn bê tông. Hơn nữa, loại đá này rất dễ bị tác động vì trên 1cm² bề mặt đá có tới 1.424 túi nước. Hai bố con bò lổm ngổm hàng tháng trời gỡ từng thớ đá bao bọc và thắng lợi rực rỡ đã đến. Viên đá hoàn hảo nhất thế giới được trưng bày tại Viện Bảo tàng Moscow có khối lượng 3kg. Trong khi đó, viên đá Spac băng đảo của ông Thành khai thác được có trọng lượng tới 7kg.

Mang thương hiệu Việt cho Bentonite

Nói về chất liệu này, ông Thành đặc biệt say mê: "Bentonite là chất liệu được du nhập vào nước ta cùng với kỹ thuật khoan cọc nhồi. Đó là loại bột đặc biệt siêu mịn, hòa với nước bơm xuống lỗ khoan làm giảm mô men xoắn. Bên cạnh đó, chất liệu này còn có tác dụng lấp các hang hố tự nhiên trong quá trình khoan và quan trọng nhất là đóng thành vách hố khoan, giúp cho các lỗ khoan không bị nước ngầm xâm nhập, chống sụt lở thành vách khi mũi khoan được rút lên".

Bentonite mà nước ta dùng phải nhập từ Nhật, Australia, Singapore. Năm 1997, Tổng Công ty Dầu khí Việt - Xô tại Vũng Tàu với dàn kỹ sư đầy kinh nghiệm đã áp dụng công nghệ của Hoa Kỳ chế tạo ra Bentonite. Nhưng chất liệu này chỉ sử dụng cho việc thăm dò dầu khí của Công ty mà không bán ra thị trường. Đọc các tài liệu, ông Thành biết ngay tại Cổ Định - Thanh Hóa cũng có một mỏ đất sét dùng làm tiền chất để chế tạo Bentonite. "Không thể đi ăn xin trên đống vàng", nên ngay từ khi Bentonite mới về Việt Nam, ông Thành đã bắt tay chế tạo chất liệu này. Suốt gần 10 năm nay, cửa hàng bán hàng điện gia dụng đầu phố Trường Thi, TP. Thanh Hóa có một ông khách quen, cứ một tuần lại đến mua máy xay sinh tố một lần. Cửa hàng cũng phải ngạc nhiên vì ông già tóc bạc này dùng gì mà tốn máy xay sinh tố đến vậy! Họ không thể ngờ rằng ông dùng máy xay sinh tố để xay đất đá! Suốt gần 10 năm trời, ông Thành theo mãi một công thức: cân, trộn, xay... phân tích tỷ lệ 14 loại hóa chất trong Bentonite và... thất bại. Lần thứ 1.013, thành công mới mỉm cười với ông. Ông Thành đưa cho chúng tôi xem một tập giấy dày cộp kín những tên hóa chất (dễ cũng đến trên 10 quyển vở học sinh) ghi đầy đủ mỗi lần pha trộn...

Sống chết vì khoa học...

Biết mình đã đúng nhưng thử nghiệm ở đâu? Suốt thời gian sau đó, ông Thành lang thang khắp những nơi có các công trình xây dựng để "mời họ dùng sản phẩm của mình miễn phí" nhưng chẳng ai dám dùng. Thế là đành "lách luật", đợt ấy khi cầu Yên Lệnh (Quảng Ninh) mới thi công, ông Thành phải mò xuống tận chỗ công nhân đang làm việc, uống rượu làm quen rồi nói khó với họ để họ dùng sản phẩm của mình. Quá vì nể ông già say sưa khoa học, Ông Nguyễn Thế Mộc - Chỉ huy công trình đành phải nhận lời và chua thêm một câu: "Nếu thành công thì rạng danh đất Việt. Còn nếu thất bại, bác cháu ta dẫn nhau vào tù". Lần đó, tháng 2/2003, trời rét căm căm, ông Thành đội mưa gió đứng bên mũi khoan có đường kính 2m đang hì hụi xoay tròn kéo theo hàng tấn vật liệu mà ông đã gần 10 năm dày công chế tạo. Mũi khoan vừa rút lên, anh công nhân phụ trách khoan cúi đầu xuống rồi ngẩng lên thốt ra một câu đầy chất công trường, bỗ bã: "Bentonite của Tây bằng thế nào được của bác!". Trong khi anh Mộc, phụ trách thi công nhảy cẫng lên vì mừng rỡ.

Trung tâm Tư vấn thiết kế và Chuyển giao công nghệ công trình giao thông vận tải đã công nhận mẫu Betonite do Công ty Tây Đô xản xuất thỏa mãn yêu cầu theo tiêu chuẩn cầu Thanh Trì (cây cầu lớn nhất Việt Nam sắp được xây dựng). Không những thế, so với loại Bentonite nhập khẩu, Bentonite  mang nhãn hiệu Việt Nam: Tây Đô chỉ có giá bằng đúng 1/2. Chính vì thế, sau cầu Yên Lệnh, cầu Vân Đồn (Quảng Ninh) rồi các nhà cao tầng khu Nam Trung Yên (Hà Nội) cũng đã sử dụng Bentonite của Việt Nam do cơ sở Tây Đô sản xuất. Không chỉ để khoan cọc nhồi, Bentonite thương hiệu Việt này còn được dùng làm chất hấp thụ dầu mỡ, tẩy vải, len, sợi, làm sạch nước thải công nghiệp, chống thấm, làm khuôn đúc cho các loại sản phẩm đúc hiện đại...

"Tôi làm mọi việc vì cay cú! Người Việt Nam hoàn toàn có thể làm được những việc mà người nước khác làm được" - Ấn tượng cuối cùng trước khi tạm biệt ông Thành là câu nói đầy chất tự tôn dân tộc một cách thái quá ấy!

(Theo Bentonite)